Güvenlik Bilgi Formu (GBF) Örneği: 16 Bölüm Açıklamalı

“Güvenlik bilgi formu örneği” arayanların çoğu boş şablon değil, doldurulmuş bir formun nasıl göründüğünü görmek ister. Bu sayfada kurgusal bir endüstriyel yüzey temizleyici için GBF’nin 16 bölümünü örnek içerikle doldurduk. Her bölümde o bölüme ne yazıldığını, doldurulmuş örneği ve sık yapılan hatayı bulacaksınız.

GBF, SDS ve MSDS aynı belgenin farklı adlarıdır (MSDS nedir?). Bölümlerin akışı GBF 16 bölüm rehberinde, zorunluluk ve hazırlama süreci güvenlik bilgi formu hazırlama sayfasında anlatılıyor.

Örnek ürün: ÖRNEK-TEMİZ 100

Ürün adı, firma ve oranlar uydurmadır; sayısal değerler yaklaşıktır.

Özellik	Örnek ürün
Ticari ad	ÖRNEK-TEMİZ 100 (kurgusal)
Ürün türü	Su bazlı endüstriyel yüzey temizleyici (karışım)
Sınıflandırmaya katkı yapan bileşen	İzopropil alkol, %20 – <30
Bu örnekte varsayılan sınıflandırma	Flam. Liq. 3 H226 · Eye Irrit. 2 H319 · STOT SE 3 H336

Bölüm 1: Madde/karışım ve şirket/iş sahibinin tanıtımı

Ürünün adı ve tanımlayıcıları, belirlenmiş kullanımları, formu sağlayan firmanın iletişim bilgileri ve acil durum telefonu yazılır.

Alt başlık	Örnek içerik
1.1 Ürün tanımlayıcısı	Ticari ad: ÖRNEK-TEMİZ 100 · Ürün türü: karışım · UFI: XXXX-XXXX-XXXX-XXXX
1.2 Belirlenmiş kullanımlar ve önerilmeyen kullanımlar	Endüstriyel ve profesyonel sert yüzey temizliği. Önerilmeyen: tüketici kullanımı, havalandırmasız kapalı alanda püskürterek uygulama.
1.3 GBF tedarikçisinin bilgileri	Örnek Kimya A.Ş. · Adres: … · Telefon: … · GBF sorumlusu e-posta: …
1.4 Acil durum telefon numarası	114 — Ulusal Zehir Danışma Merkezi (7/24) · Firma acil hattı: … (çalışma saatleriyle birlikte)

Sık yapılan hata: İthal üründe Türkiye’de piyasaya arz eden firma yerine yurt dışı üreticinin adresini bırakmak.

Bölüm 2: Zararlılık tanımlanması

Karışımın SEA Yönetmeliği’ne göre sınıflandırması ve etiket unsurları yazılır. Bu bölüm etiketle birebir aynı olmak zorundadır.

Alt başlık	Örnek içerik
2.1 Madde veya karışımın sınıflandırılması	Flam. Liq. 3 – H226 · Eye Irrit. 2 – H319 · STOT SE 3 – H336 (bu örnekte varsayılmıştır)
2.2 Etiket unsurları	Piktogramlar: GHS02, GHS07 · Uyarı kelimesi: Dikkat · H ve P ifadeleri: aşağıdaki “Örnek etiket” bölümüne bakın
2.3 Diğer zararlar	Buharları hava ile alevlenir karışım oluşturabilir. PBT/vPvB kriterlerini karşılayan bileşen içermez (örnek beyan).

Neden Flam. Liq. 2 değil? Alevlenirlik karışımın kendi parlama noktasına göre belirlenir (ayrıntı SSS’de). Göz tahrişi ve STOT SE 3 ise bileşen oranları üzerinden hesaplama yöntemi ve uzman değerlendirmesiyle belirlenir. Sınıf–ifade ilişkisi için: zararlılık sınıfları ve H ifadeleri.

Sık yapılan hata: Eski etiketten kopyalanan H ifadelerini kullanmak; formülasyon değiştiği hâlde 2. bölümü ve etiketi birlikte yenilememek.

Bölüm 3: Bileşimi/içindekiler hakkında bilgi

Sınıflandırmaya katkı yapan bileşenler CAS/EC numarası, yüzde aralığı ve kendi sınıflandırmalarıyla listelenir.

Bileşen	CAS / EC	Oran (%)	Sınıflandırma
İzopropil alkol (propan-2-ol)	67-63-0 / 200-661-7	20 – <30	Flam. Liq. 2 H225; Eye Irrit. 2 H319; STOT SE 3 H336
Noniyonik yüzey aktif madde (örnek bileşen)	Tedarikçi GBF’sinden alınır	1 – <5	Bu örnekte sınıflandırılmamış varsayılmıştır

Geri kalanı su ve sınıflandırılmamış yardımcı bileşenlerdir. Bileşenin KKDİK kayıt numarası varsa tabloya eklenir; H ifadelerinin tam metni 16. bölümde verilir.

Sık yapılan hata: Yüzde aralığını sınıflandırma hesabında kullanılan oranla uyumsuz vermek ya da bileşeni gerekçesiz biçimde CAS numarası olmadan geçmek.

Bölüm 4: İlk yardım önlemleri

Maruz kalma yoluna göre ilk yardım adımları, en önemli belirtiler ve hekime yönelik notlar yazılır.

• 4.1 Soluma: Kişiyi temiz havaya çıkarın, rahat nefes alacağı pozisyonda dinlendirin. Kendini iyi hissetmezse 114’ü arayın veya hekime başvurun.
• 4.1 Cilt teması: Bol su ile yıkayın.
• 4.1 Göz teması: Birkaç dakika su ile durulayın, kontakt lensleri çıkarın; tahriş sürerse hekime başvurun.
• 4.1 Yutma: Ağzı su ile çalkalayın, kusturmaya çalışmayın, 114’ü arayın.
• 4.2 En önemli belirtiler: Gözde kızarıklık ve tahriş; yüksek buhar derişiminde baş dönmesi ve rehavet.
• 4.3 Tıbbi müdahale: Belirtilere yönelik tedavi; hekime etiket veya form gösterilir.

Sık yapılan hata: 2. bölümdeki zararlarla örtüşmeyen, her ürüne aynı yazılmış genel bir ilk yardım metni kullanmak.

Bölüm 5: Yangınla mücadele önlemleri

Uygun ve uygun olmayan söndürücüler, üründen kaynaklanan özel zararlar ve itfaiye için öneriler yazılır.

Alt başlık	Örnek içerik
5.1 Yangın söndürücüler	Uygun: alkole dayanıklı köpük, kuru kimyasal toz, karbon dioksit, su sisi. Uygun olmayan: tam jet su.
5.2 Madde veya karışımdan kaynaklanan özel zararlar	Buharlar hava ile alevlenir karışım oluşturabilir. Yanma ürünleri: karbon monoksit, karbon dioksit.
5.3 Yangın söndürme ekipleri için tavsiyeler	Tam koruyucu donanım ve bağımsız solunum cihazı kullanılır; yangına maruz kalan kaplar su püskürtülerek soğutulur.

Sık yapılan hata: Alevlenir sıvı için yalnızca “su ile söndürün” yazıp buhar yayılması ve tam jet su riskini atlamak.

Bölüm 6: Kaza sonucu yayılmaya karşı önlemler

Dökülme veya sızıntıda kişisel önlemler, çevresel önlemler ve temizleme yöntemleri yazılır.

• 6.1 Kişisel önlemler: Tutuşturucu kaynakları uzaklaştırın, alanı havalandırın, göz koruyucu ve eldiven kullanın.
• 6.2 Çevresel önlemler: Kanalizasyona ve yüzey sularına karışmasını önleyin.
• 6.3 Muhafaza ve temizleme: Kum, vermikülit gibi yanmaz emici malzemeyle toplayın; kapaklı atık kabına alın ve 13. bölüme göre bertaraf edin.
• 6.4 Diğer bölümlere atıf: Kişisel koruyucu donanım için 8. bölüm, bertaraf için 13. bölüm.

Sık yapılan hata: Alevlenir bir sıvı için talaş gibi yanıcı bir emici malzeme önermek.

Bölüm 7: Elleçleme ve depolama

Güvenli çalışma koşulları, depolama gereklilikleri ve birlikte depolanmaması gereken malzemeler yazılır.

Alt başlık	Örnek içerik
7.1 Güvenli elleçleme için önlemler	İyi havalandırılan alanda çalışın; statik boşalmaya karşı kapları topraklayın; kıvılcım çıkarmayan ekipman kullanın.
7.2 Güvenli depolama koşulları	Serin, iyi havalandırılan yerde, kap sıkıca kapalı saklayın; ısı kaynaklarından ve güçlü oksitleyicilerden ayrı tutun.
7.3 Belirli son kullanımlar	1.2’de belirtilen kullanımlar. Bu örnekte maruz kalma senaryosu eklenmemiştir.

Depo düzeni için ayrıntı: kimyasal depolama ve güvenlik yükümlülükleri. Senaryo eklenmesi gereken durumlar: genişletilmiş GBF (eSDS).

Sık yapılan hata: 10. bölümde uyumsuz malzeme olarak yazılan oksitleyicileri 7.2’deki depolama ayrımına taşımamak.

Bölüm 8: Maruz kalma kontrolleri/kişisel korunma

Kontrol parametreleri (sınır değerler) ile havalandırma ve kişisel koruyucu donanım önlemleri yazılır.

Alt başlık	Örnek içerik
8.1 Kontrol parametreleri	İzopropil alkol için ilgili mevzuattaki mesleki maruz kalma sınır değeri, dayanağıyla birlikte yazılır (bu örnekte sayı verilmemiştir). DNEL/PNEC değerleri bileşen tedarikçisinin GBF’sinden aktarılır.
8.2 Mühendislik kontrolleri	Genel havalandırma; buhar oluşan işlemlerde lokal emiş.
8.2 Kişisel koruyucu donanım	Yan korumalı güvenlik gözlüğü · kimyasal koruyucu eldiven (malzeme ve kırılma süresi üreticiden doğrulanır) · havalandırma yetersizse organik buhar filtreli maske.

Sık yapılan hata: Türkiye’de geçerli olmayan sınır değerleri dayanağını belirtmeden başka bir ülkenin listesinden kopyalamak.

Bölüm 9: Fiziksel ve kimyasal özellikler

Ürünün görünüşü, kokusu, pH’ı, parlama noktası, yoğunluğu gibi ölçülmüş veya kaynağı belirtilmiş değerler yazılır.

Özellik	Örnek değer (yaklaşık, kurgusal)
Fiziksel hâl / renk	Sıvı, renksiz
Koku	Alkol kokusu
pH	Yaklaşık 7
Başlangıç kaynama noktası	Yaklaşık 80 °C (saf izopropil alkolde yaklaşık 82 °C)
Parlama noktası	Yaklaşık 26 °C, kapalı kap (saf izopropil alkolde yaklaşık 12 °C)
Bağıl yoğunluk	Yaklaşık 0,97
Suda çözünürlük	Tamamen karışır

Sık yapılan hata: 9. bölümdeki parlama noktasının 2. bölümdeki alevlenirlik sınıfıyla ve 14. bölümdeki ambalaj grubuyla uyuşmaması.

Bölüm 10: Kararlılık ve tepkime

Ürünün hangi koşullarda kararlı olduğu, kaçınılacak koşullar, uyumsuz malzemeler ve bozunma ürünleri yazılır.

• 10.1 Tepkime: Normal kullanım koşullarında tehlikeli tepkime beklenmez.
• 10.2 Kimyasal kararlılık: Önerilen depolama koşullarında kararlıdır.
• 10.3 Tehlikeli tepkime olasılığı: Buharlar hava ile alevlenir karışım oluşturabilir.
• 10.4 Kaçınılması gereken koşullar: Isı, kıvılcım, açık alev, statik boşalma.
• 10.5 Uyumsuz malzemeler: Güçlü oksitleyiciler.
• 10.6 Tehlikeli bozunma ürünleri: Normal kullanımda beklenmez; yangında karbon monoksit ve karbon dioksit.

Sık yapılan hata: Her alt başlığa “veri yok” yazıp 5. ve 7. bölümdeki uyarılarla çelişmek.

Bölüm 11: Toksikolojik bilgiler

Sağlık zararlılık sınıflarının her biri için sonuç ve dayanağı yazılır; karışıma ait test yoksa bu açıkça belirtilir.

Zararlılık sınıfı	Örnek sonuç
Akut toksisite	Mevcut verilere göre sınıflandırma kriterleri karşılanmıyor (bu örnekte).
Cilt tahrişi, hassaslaşma, CMR etkiler	Kriterler karşılanmıyor (bu örnekte).
Ciddi göz hasarı/tahrişi	Eye Irrit. 2 — ciddi göz tahrişine yol açar.
Belirli hedef organ toksisitesi – tek maruz kalma	STOT SE 3 — rehavet veya baş dönmesine yol açabilir.

Veri kaynağı: bileşenlerin tedarikçi GBF’leri. Karışımın kendisi üzerinde test yapılmamış, sınıflandırma hesaplama yöntemiyle yapılmıştır.

Sık yapılan hata: Bileşenin saf hâline ait toksisite değerini karışımın değeriymiş gibi yazmak.

Bölüm 12: Ekolojik bilgiler

Sucul toksisite, bozunabilirlik, biyobirikim, topraktaki hareketlilik ve PBT/vPvB değerlendirmesi yazılır.

• 12.1 Toksisite: Bu örnekte çevresel zararlılık kriterleri karşılanmıyor.
• 12.2 Kalıcılık ve bozunabilirlik: İzopropil alkol, bileşen verisine göre kolay biyolojik bozunur olarak bildirilir. Yüzey aktif maddenin bozunabilirlik verisi tedarikçiden alınır (bkz. deterjan biyobozunurluk).
• 12.3–12.6: Biyobirikim potansiyelinin düşük olması beklenir; suda çözündüğü için toprakta hareketlidir; PBT/vPvB kriterlerini karşılayan bileşen içermez.

Sık yapılan hata: Ürün çevre açısından sınıflandırılmadı diye bölümü tamamen boş bırakmak.

Bölüm 13: Bertaraf etme bilgileri

Ürün artığının ve kirlenmiş ambalajın nasıl bertaraf edileceği yazılır.

• 13.1 Ürün: Kanalizasyona dökülmez; atık yönetimi mevzuatına uygun olarak lisanslı atık firmasına verilir.
• 13.1 Atık kodu: Atığın oluştuğu faaliyete göre kullanıcı tarafından belirlenir.
• 13.1 Ambalaj: Tamamen boşaltılır; içinde kalan buhar nedeniyle ısı ve alevden uzak tutulur, ambalaj atığı olarak ayrı toplanır.

Sık yapılan hata: Tek bir atık kodunu her kullanıcı ve her süreç için kesinmiş gibi yazmak.

Bölüm 14: Taşımacılık bilgileri

Karayolu, demiryolu, deniz ve hava taşımacılığı kurallarına göre UN numarası, sınıf ve ambalaj grubu yazılır.

Alt başlık	Örnek içerik (bu örnekte varsayılmıştır)
14.1 UN numarası	UN 1993
14.2 Uygun UN taşımacılık adı	Alevlenir sıvı, b.b.b. (izopropil alkol içerir)
14.3 Taşımacılık zararlılık sınıfı	3
14.4 Ambalajlama grubu	III
14.5 Çevresel zararlar	Hayır
14.6 Kullanıcı için özel önlemler	7. bölüme bakın
14.7 Dökme taşımacılık	Uygulanmaz (ambalajlı taşıma)

Sık yapılan hata: 9. bölümdeki parlama noktasıyla uyuşmayan bir ambalaj grubu yazmak.

Bölüm 15: Mevzuat bilgileri

Ürüne uygulanan ulusal mevzuat, kısıtlama/izin durumu ve kimyasal güvenlik değerlendirmesinin yapılıp yapılmadığı yazılır.

• 15.1 Uygulanan mevzuat: KKDİK Yönetmeliği; SEA Yönetmeliği; Güvenlik Bilgi Formları Hakkında Yönetmelik; temizlik ürünü olduğu için deterjan mevzuatı; iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı.
• 15.1 Kısıtlama ve izin: Bu örnekte kısıtlamaya veya izne tabi bileşen bulunmadığı varsayılmıştır.
• 15.2 Kimyasal güvenlik değerlendirmesi: Karışım için yapılmamıştır.

Sık yapılan hata: Yalnızca AB mevzuatına atıf yapıp Türkiye’deki ulusal mevzuatı yazmamak.

Bölüm 16: Diğer bilgiler

Revizyon bilgisi, kısaltmalar, H ifadelerinin tam metni, sınıflandırma yöntemi ve hazırlayan bilgisi yazılır.

Alt başlık	Örnek içerik
Revizyon	Sürüm 1.0 · Revizyon tarihi: … · Değişen bölümler: ilk yayın
Kısaltmalar	Flam. Liq.: alevlenir sıvı · Eye Irrit.: göz tahrişi · STOT SE: belirli hedef organ toksisitesi – tek maruz kalma
H ifadelerinin tam metni	H225 Kolay alevlenir sıvı ve buhar · H226 Alevlenir sıvı ve buhar · H319 Ciddi göz tahrişine yol açar · H336 Rehavet veya baş dönmesine yol açabilir
Sınıflandırma yöntemi	Flam. Liq. 3: parlama noktası verisi · Eye Irrit. 2 ve STOT SE 3: hesaplama yöntemi
Hazırlayan	Kimyasal Değerlendirme Uzmanı: ad-soyad … · belge no …

Hazırlayanın yetkisi için: KDU nedir, ne zaman zorunlu? Hangi durumda yeni sürüm gerektiği için: GBF güncelleme.

Sık yapılan hata: Revizyon yapıldığı hâlde hangi bölümlerin değiştiğini yazmamak.

Örnek etiket

Etiket, GBF’nin 2. bölümüyle aynı sınıflandırmadan türetilir; iki belge arasındaki her fark denetimde çelişki olarak görünür. ÖRNEK-TEMİZ 100 için etiket unsurları şöyledir:

Etiket unsuru	Örnek içerik
Ürün adı ve UFI	ÖRNEK-TEMİZ 100 · UFI: XXXX-XXXX-XXXX-XXXX
Adı yazılan bileşen	İzopropil alkol
Piktogramlar	GHS02 (alev) · GHS07 (ünlem işareti)
Uyarı kelimesi	Dikkat
Zararlılık ifadeleri	H226 Alevlenir sıvı ve buhar · H319 Ciddi göz tahrişine yol açar · H336 Rehavet veya baş dönmesine yol açabilir
Önlem ifadeleri (örnek seçim)	P210 (ısı, kıvılcım ve alevden uzak tutma) · P261 (buharı solumaktan kaçınma) · P280 (eldiven/göz koruyucu) · P305+P351+P338 (göz teması hâlinde durulama) · P403+P233 (kabı kapalı, havalandırılan yerde saklama) · P501 (bertaraf)
Tedarikçi	Örnek Kimya A.Ş. · Adres: … · Telefon: …

Parantez içleri yalnızca özettir; gerçek etikette SEA Yönetmeliği’ndeki resmî Türkçe metin birebir kullanılır. Sınıflandırma ve etiketleme sisteminin kendisi için CLP nedir?, kodun üretimi ve etiketteki yeri için UFI kodu oluşturma ve etiket uyumu, denetimde en çok yakalanan etiket hataları için etiket ve ambalaj uyumunda sık yapılan hatalar sayfalarına bakabilirsiniz.

Kendi GBF’nizi hazırlarken kontrol listesi

Biri bile eksikse form uyumlu değildir:

1. Formülasyondaki her bileşen için güncel tedarikçi GBF’si elinizde mi?
2. Bileşenler CAS/EC numarası ve yüzde aralığıyla listelendi mi?
3. Karışım sınıflandırması hesaplandı ve hesap belgelendi mi? Parlama noktası gibi fiziksel zararlar için ölçüm var mı?
4. 2. bölüm ile etiket birebir aynı mı: piktogram, uyarı kelimesi, H ve P ifadeleri?
5. H ve P ifadeleri SEA Yönetmeliği’ndeki resmî Türkçe metinle mi yazıldı?
6. 9. bölümdeki fiziksel değerler, 2. bölümdeki sınıf ve 14. bölümdeki taşıma bilgisiyle uyumlu mu?
7. 8. bölümdeki sınır değerler Türkiye’de geçerli bir dayanağa mı dayanıyor?
8. 1. bölümde Türkiye’de piyasaya arz eden firma ve ulaşılabilir bir acil durum telefonu var mı?
9. Zararlı karışımsa UFI kodu hem formda hem etikette yer alıyor mu?
10. 16. bölümde revizyon tarihi, değişen bölümler ve hazırlayan KDU bilgisi var mı?

Sık sorulan sorular

Güvenlik bilgi formu örneği PDF indirilebilir mi?

Bu sayfadaki örnek eğitim amaçlıdır ve indirilip kullanılmak için hazırlanmamıştır. Hazır bir PDF şablonuna kendi ürün adınızı yazmak uyumlu belge üretmez: sınıflandırma, bileşim, parlama noktası, taşıma bilgisi ve UFI kodu ürününüze özgüdür. Kopyalanan formlar denetimde etiketle çelişki ve KDU bilgisi eksikliği gibi bulgulara yol açar.

GBF’yi kendim hazırlayabilir miyim?

Türkiye’de güvenlik bilgi formunun yetkili bir Kimyasal Değerlendirme Uzmanı (KDU) tarafından hazırlanması veya onaylanması gerekir. Firmanızda KDU belgeli bir çalışan varsa form şirket içinde hazırlanabilir; yoksa dışarıdan KDU hizmeti alınır.

GBF kaç sayfa olur?

Sabit bir sayfa sayısı yoktur. Basit bir karışımda birkaç sayfa tutar; maruz kalma senaryosu eklenen genişletilmiş GBF’lerde belirgin biçimde uzar. Belirleyici olan sayfa sayısı değil, 16 bölümün eksiksiz ve birbiriyle tutarlı doldurulmasıdır.

GBF’de hangi bölümler zorunlu?

16 bölümün tamamı zorunludur ve sıraları değiştirilemez. Bir bölüm için veri yoksa bölüm boş bırakılmaz; verinin neden bulunmadığı veya bilginin neden uygulanmadığı gerekçesiyle yazılır.

Tedarikçinin İngilizce SDS’ini çevirmek yeterli mi?

Hayır. Yabancı dildeki form kaynak olarak kullanılır, tek başına yeterli değildir. H ve P ifadelerinin SEA Yönetmeliği’ndeki resmî Türkçe karşılıkları birebir kullanılmalı, Türkiye’deki tedarikçi bilgisi ve acil durum telefonu eklenmeli, 15. bölümde ulusal mevzuata atıf yapılmalı ve form KDU tarafından düzenlenmelidir.

Örnekteki ürün neden Flam. Liq. 2 değil de Flam. Liq. 3 olarak gösterildi?

Saf izopropil alkol Flam. Liq. 2 (H225) olarak sınıflandırılır; ancak alevlenir sıvı sınıflandırması karışımın kendi parlama noktasına göre yapılır. Suyla seyreltilmiş bu örnekte parlama noktası yaklaşık 26 °C varsayıldığı için Flam. Liq. 3 (H226) seçilmiştir. Gerçek bir üründe parlama noktası ölçülmeden bu sonuca varılamaz.