Güvenlik Bilgi Formu (GBF / SDS) Hazırlama

Güvenlik Bilgi Formu (GBF / SDS), tehlikeli kimyasal madde ve karışımların güvenli kullanımına dair 16 bölümlük bir belgedir. Türkiye pazarında GBF, KKDİK ve SEA yönetmeliğine uygun ve Türkçe hazırlanmalı, yetkili bir Kimyasal Değerlendirme Uzmanı (KDU) tarafından düzenlenmelidir. ONAY Mühendislik, 2010’dan bu yana KDU’lu GBF hazırlama hizmeti sunar.

Güvenlik bilgi formu nedir?

Güvenlik bilgi formu, bir kimyasalın zararlılıklarını, güvenli elleçleme koşullarını, acil durum önlemlerini ve yasal durumunu tek belgede toplayan standart bir dokümandır. Amacı, o kimyasalla temas eden herkesin — üretim operatöründen depo görevlisine, itfaiyeciden sağlık personeline — ne ile karşı karşıya olduğunu bilmesidir.

Belge ürünün tanıtım broşürü değildir. Teknik performansı anlatan Teknik Bilgi Formu (TDS) ile karıştırılır; ikisi birbirinin yerine geçmez. Müşteriniz “MSDS gönderin” dediğinde istediği belge güvenlik bilgi formudur.

GBF ne zaman ve neden zorunludur?

Tehlikeli olarak sınıflandırılan her madde/karışım için, piyasaya arzdan önce Türkçe GBF hazırlanması zorunludur. Yanlış sınıflandırma veya eksik GBF; yasal yaptırım, etiket uyumsuzluğu ve tedarik zinciri riski doğurur.

Zorunluluğun kimi kapsadığı, hangi durumlarda talep üzerine verildiği ve istisnalar için: GBF/SDS hazırlamak zorunlu mu?

GBF yönetmeliği: hangi mevzuat ne diyor?

Türkiye’de güvenlik bilgi formunu üç düzenleme birlikte belirler. Biri eksik uygulandığında belge uyumsuz sayılır:

• KKDİK Yönetmeliği — GBF hazırlama yükümlülüğünü, içeriğini ve hangi durumlarda maruz kalma senaryosu ekleneceğini düzenler.
• SEA Yönetmeliği (CLP karşılığı) — Zararlılık sınıflandırmasını, piktogramları, H ve P ifadelerini belirler. GBF’nin 2. ve 15. bölümleri doğrudan buradan türer.
• Güvenlik Bilgi Formları Hakkında Yönetmelik — Formun 16 bölümlük yapısını ve hazırlayıcının yetki şartını düzenler.

Pratik sonuç: etiket ile GBF aynı sınıflandırmadan türemek zorundadır. Denetimde en sık yakalanan uygunsuzluk, etiketteki zararlılık ifadeleriyle formun 2. bölümünün birbirini tutmamasıdır.

Uyumlu bir GBF’nin gereklilikleri

Gereklilik	Açıklama
16 bölüm formatı	Mevzuata uygun standart yapı
SEA sınıflandırması	Doğru tehlike sınıfı ve etiket unsurları
Türkçe dil	Türkiye pazarı için Türkçe hazırlık
KDU imzası	Yetkili Kimyasal Değerlendirme Uzmanı tarafından hazırlanma

Güvenlik bilgi formunun 16 bölümü

Güvenlik bilgi formu, mevzuatta belirlenen sırayla 16 bölümden oluşur. Bölüm sırası ve başlıkları değiştirilemez; bölümlerden birinin boş bırakılması belgeyi uyumsuz hâle getirir.

Bölüm	Başlık
Bölüm 1	Madde/karışım ve şirket/iş sahibinin tanıtımı
Bölüm 2	Zararlılık tanımlanması
Bölüm 3	Bileşimi/içindekiler hakkında bilgi
Bölüm 4	İlk yardım önlemleri
Bölüm 5	Yangınla mücadele önlemleri
Bölüm 6	Kaza sonucu yayılmaya karşı önlemler
Bölüm 7	Elleçleme ve depolama
Bölüm 8	Maruz kalma kontrolleri/kişisel korunma
Bölüm 9	Fiziksel ve kimyasal özellikler
Bölüm 10	Kararlılık ve tepkime
Bölüm 11	Toksikolojik bilgiler
Bölüm 12	Ekolojik bilgiler
Bölüm 13	Bertaraf etme bilgileri
Bölüm 14	Taşımacılık bilgileri
Bölüm 15	Mevzuat bilgileri
Bölüm 16	Diğer bilgiler

GBF nasıl hazırlanır? Adım adım

Doğru bir güvenlik bilgi formu, formül bilgisinden başlayıp etikete kadar uzanan bir zincirdir. Sıra şöyledir:

1. Formülasyonun toplanması. Karışımdaki her bileşenin CAS/EC numarası ve yüzde aralığı belirlenir. Tedarikçiden gelen GBF’ler bu aşamanın kaynağıdır; eksik veya güncelliğini yitirmiş tedarikçi formu tüm zinciri bozar.
2. Bileşen verilerinin değerlendirilmesi. Her bileşenin zararlılık sınıfı, eşik değerleri ve varsa maruz kalma sınırları derlenir.
3. Karışımın SEA’ya göre sınıflandırılması. Bileşenlerin sınıfları karışım kurallarıyla birleştirilir. Bu adım hesap ister; bileşenlerin sınıfını kopyalamak yanlış sonuç verir.
4. 16 bölümün doldurulması. Sınıflandırma sonucu forma işlenir, taşıma ve bertaraf bilgileri eklenir.
5. Etiketin türetilmesi. Piktogram, uyarı kelimesi, H ve P ifadeleri aynı sınıflandırmadan üretilir. Ayrıntı: etiketleme ve ambalajlama uyumu.
6. KDU kontrolü ve onayı. Yetkili uzman belgeyi denetler ve sorumluluğu üstlenir.
7. Gerekiyorsa UFI ve PCN. Zararlı karışımlarda UFI kodu üretilir ve forma yazılır: UFI / PCN bildirimi.

GBF’yi kim hazırlayabilir?

Türkiye’de güvenlik bilgi formu, yetkili bir Kimyasal Değerlendirme Uzmanı (KDU) tarafından hazırlanır. KDU belgesi, sınav ve belgelendirme süreciyle alınan kişisel bir yetkidir; firmaya değil kişiye aittir.

Bu şart biçimsel değildir. KDU’suz hazırlanan bir form denetimde yok hükmünde sayılabilir — içeriği doğru olsa bile. Tedarikçi denetimlerinde de ilk sorulan şey formu kimin imzaladığıdır.

Firmanızda KDU yoksa iki yol vardır: personelinizi belgelendirmek ya da dışarıdan KDU hizmeti almak. Ürün sayısı azsa ikincisi neredeyse her zaman daha ekonomiktir.

GBF ne zaman güncellenir?

Güvenlik bilgi formu bir kez hazırlanıp rafa kaldırılan belge değildir. Şu durumlarda yenilenmesi gerekir:

• Formülasyon değiştiğinde — bileşen oranı değişse bile sınıflandırma kayabilir.
• Sınıflandırma mevzuatı güncellendiğinde — SEA ekleri periyodik olarak değişir.
• Yeni zararlılık verisi ortaya çıktığında.
• Tedarikçiniz kendi formunu güncellediğinde — değişiklik size de yansır.
• UFI kodu eklendiğinde veya değiştiğinde.

Uygulamada en çok atlanan madde sonuncudan bir öncekidir: tedarikçi formu değişir, kimse haber vermez, sizin formunuz sessizce uyumsuz hâle gelir. Ürün portföyü genişse yıllık gözden geçirme takvimi kurmak gerekir.

Hazır GBF, GBF programı ve şablonlar

“Hazır GBF”, “GBF programı” veya “MSDS yazılımı” arayanların beklentisi genelde şudur: formülü girip düğmeye basınca uyumlu belge çıksın. Gerçek şu ki yazılım işin bir kısmını yapar.

Yazılım, bileşen verisi tam ve doğru girildiğinde sınıflandırma hesabını ve form doldurmayı hızlandırır. Yapamadıkları ise şunlardır:

• Tedarikçiden gelen eksik veya çelişkili veriyi fark edip düzeltmek
• Karışım kurallarının yorum gerektiren kenar durumlarına karar vermek
• Türkiye mevzuatına özgü farkları (Türkçe zorunluluğu, KDU imzası, KKDİK atıfları) güvenceye almak
• Belgenin arkasında yasal sorumluluk üstlenmek

İnternette dolaşan boş MSDS formu veya örnek MSDS formu şablonları da aynı sebeple risklidir: yapıyı gösterir, içeriği üretmez. Doldurulmuş bir şablon, sınıflandırma hesabı yapılmadıysa uyumlu bir belge değildir.

GBF maliyeti neye bağlı?

Fiyatı belirleyen şey sayfa sayısı değil, karışımın karmaşıklığı ve verinin durumudur:

• Bileşen sayısı ve bunların zararlılık profili
• Tedarikçi formlarının eksiksiz ve güncel olup olmadığı
• Maruz kalma senaryosu gerekip gerekmediği
• Kaç dilde hazırlanacağı
• UFI/PCN bildiriminin sürece dâhil olup olmadığı

Tek ürün ile 200 ürünlük portföy arasında birim maliyet ciddi biçimde değişir; portföy çalışmalarında bileşen havuzu bir kez kurulduğu için tekrar eden ürünler hızlanır.

GBF, SDS ve MSDS aynı belge mi?

Evet, üçü aynı belgeyi tarif eder: GBF Türkiye mevzuatındaki resmî ad, SDS güncel uluslararası ad, MSDS ise ticarette hâlâ en yaygın kullanılan eski addır. Türkiye pazarında geçerli olan, Türkçe hazırlanmış ve KDU tarafından düzenlenmiş GBF’dir.

MSDS adıyla arama yapıyorsanız — belgenin nasıl alındığı, geçerlilik süresi, maliyeti, yabancı dildeki formların durumu ve TDS ile farkı — ayrıntılar için MSDS nedir? MSDS belgesi ve malzeme güvenlik bilgi formu sayfasına bakabilirsiniz.

ONAY Mühendislik’in GBF hizmeti

ONAY, GBF’yi kayıt, sınıflandırma, etiket ve UFI/PCN bildirimiyle tutarlı biçimde, KDU gözetiminde hazırlar ve günceller. Tek ürünlük işlerden yüzlerce kalemlik portföy çalışmalarına kadar aynı süreçle ilerleriz: bileşen verisinin toplanması, SEA sınıflandırması, formun düzenlenmesi, etiketle çapraz kontrol ve KDU onayı.

Elinizde hâlihazırda bir form varsa önce onu değerlendiririz — çoğu zaman sıfırdan yazmak yerine düzeltmek yeterli olur.

İlgili hizmetlerimiz

• MSDS nedir? MSDS belgesi
• GBF/SDS hazırlamak zorunlu mu?
• SEA / CLP sınıflandırma
• UFI / PCN bildirimi
• KKDİK kaydı ve tonaj rehberi
• KKDİK danışmanlık hizmetleri
• MBDF yönetimi
• Tek temsilcilik (Only Representative)
• KKDİK danışmanı seçim rehberi

Sıkça Sorulan Sorular

GBF hangi dilde hazırlanmalı?

Türkiye pazarı için GBF Türkçe hazırlanmalı ve KKDİK/SEA’ya uygun olmalıdır. Yabancı dildeki bir form referans olarak kullanılabilir ancak Türkiye’de tek başına yeterli değildir.

GBF’yi kim hazırlayabilir?

Türkiye’de GBF, yetkili bir Kimyasal Değerlendirme Uzmanı (KDU) tarafından hazırlanmalıdır. KDU yetkisi kişiye aittir, firmaya değil.

GBF ile MSDS arasında fark var mı?

Hayır, aynı belgenin farklı adlarıdır. GBF Türkiye mevzuatındaki resmî ad, SDS güncel uluslararası ad, MSDS ise yaygın kullanılan eski addır.

GBF ne sıklıkla güncellenir?

Sabit bir periyot yoktur. Formülasyon, sınıflandırma mevzuatı, zararlılık verisi veya tedarikçi formu değiştiğinde güncellenmesi gerekir. Geniş portföylerde yıllık gözden geçirme önerilir.

GBF programı satın alsam yeterli olur mu?

Yazılım sınıflandırma hesabını ve form doldurmayı hızlandırır ancak veri kalitesini denetlemez ve yasal sorumluluk üstlenmez. Belgenin KDU tarafından hazırlanması veya onaylanması şartı devam eder.

Tedarikçimin gönderdiği GBF’yi doğrudan kullanabilir miyim?

Kendi ürününüz için hayır. Tedarikçi formu, sizin karışımınızın sınıflandırmasına girdi oluşturur; kendi ürününüz için ayrı bir form hazırlanması gerekir. Aynı maddeyi ambalajlayıp satıyorsanız bile firma bilgilerinin ve dilin güncellenmesi zorunludur.

Tüm KKDİK terimlerinin tanımı: KKDİK Terimler Sözlüğü

Yönetmeliğin resmî tam metni: KKDİK Yönetmeliği — Resmî Gazete.