KKDİK Yönetmeliği, Türkiye’de kimyasal maddelerin kaydı, değerlendirilmesi, izni ve kısıtlanmasını düzenleyen çerçevedir. AB’nin REACH Tüzüğü örnek alınarak hazırlanmıştır; mantığı aynı, takvimi ve uygulaması farklıdır. Bu yazı yönetmeliği madde madde çevirmez — hangi bölümün hangi firmayı ne şekilde bağladığını anlatır.
Temel kural: “veri yoksa piyasa yok”
Yönetmeliğin bütün yapısı tek bir ilkeye dayanır: bir maddeyi Türkiye’de yılda 1 ton ve üzeri imal veya ithal ediyorsanız, o maddenin güvenliğini gösteren veriyi üretmek ve sunmak sizin yükümlülüğünüzdür. İspat yükü kamuda değil, piyasaya arz edendedir.
Buradan iki sonuç çıkar: kayıt maddeye değil firmaya verilir, ve aynı maddeyi kaydeden firmalar veriyi paylaşmak zorundadır.
Yönetmeliğin ana blokları ve size düşen iş
| Düzenleme alanı | Neyi düzenler | Firmaya düşen |
|---|---|---|
| Kayıt | 1 ton/yıl üzeri maddeler için dosya sunma yükümlülüğü | Tonaj tespiti, teknik dosya, KKS’e sunum |
| Veri paylaşımı ve ortak kayıt | Aynı maddeyi kaydedenlerin tek dosyada buluşması | Ön-MBDF sorgusu, MBDF, LoA |
| Bilgi zinciri | Tedarik zincirinde bilgi akışı | Türkçe GBF, gerekiyorsa maruz kalma senaryosu |
| Alt kullanıcı yükümlülükleri | Kaydı yapmayan ama maddeyi kullananlar | Kullanımın senaryoya uygunluğu, GTZ kanıt dosyası |
| Değerlendirme | Bakanlığın dosya ve madde incelemesi | Bilgi taleplerine süresinde cevap |
| İzin ve kısıtlama | Yüksek önem arz eden maddeler, yasak/şartlı kullanımlar | Portföy taraması, SVHC takibi, alternatif planı |
Firmaların çoğu ilk iki satırı bilir, dördüncü satırı atlar. Kayıt yükümlülüğü olmayan bir alt kullanıcının da yükümlülüğü vardır: kullandığı maddenin kayıtta beyan edilen kullanım senaryosuna girip girmediğini kontrol etmek. Ayrıntı için alt kullanıcı yükümlülükleri yazımıza bakın.
Takvim: yönetmeliğin uygulamadaki asıl yüzü
Yönetmelik 2017’de yürürlüğe girdi, ancak firmalar için belirleyici olan geçiş takvimidir:
| Yükümlülük | Son tarih | Kimi kapsar |
|---|---|---|
| Geçici kayıt | 30 Eylül 2026 | Yılda 1 ton ve üzeri, tonajdan bağımsız herkes |
| Tam kayıt | 31 Aralık 2026 | 1.000 ton/yıl üzeri; CMR 1A/1B (1 ton üzeri); Sucul Akut 1 / Kronik 1 (100 ton üzeri) |
| Tam kayıt | 31 Aralık 2028 | 100 – 1.000 ton/yıl |
| Tam kayıt | 31 Aralık 2030 | 1 – 100 ton/yıl |
30 Eylül 2026 tarihi bu tablonun en sert satırıdır: tonaj ayrımı yapmaz ve kaçırıldığında madde piyasaya arz edilemez. Kendi maddeniz için hangi satıra düştüğünüzü CAS numarasıyla son tarih ve maliyet aracımızdan görebilirsiniz.
Kapsam dışı kalabilir misiniz?
Yönetmelik her maddeyi aynı şekilde kapsamaz. Muafiyet başlıkları eklerde tanımlanır: bazı doğal maddeler, belirli koşullardaki polimerler, atık, bilimsel araştırma amaçlı sınırlı miktarlar, başka mevzuatla düzenlenen ürün grupları. Ayrıca yıllık 1 ton eşiğinin altında kayıt yükümlülüğü doğmaz.
Dikkat: kayıt muafiyeti, bütün yükümlülüklerden muafiyet değildir. Sınıflandırma, etiketleme ve GBF yükümlülüğü çoğu durumda devam eder. Kapsam kontrolü için KKDİK muafiyetleri sayfasına bakın.
REACH ile ilişkisi
KKDİK, REACH’in Türkiye uyarlamasıdır; ancak AB’deki kaydınız Türkiye’de geçerli sayılmaz. Elinizdeki REACH dosyası bir veri kaynağıdır, kısayol değil. Sunum Türkiye’de, KKS üzerinden, Türkçe belgelerle yapılır. Karşılaştırma için KKDİK ve REACH farkı sayfası, mevcut AB verisinin kullanımı için REACH verisinin KKDİK’te kullanımı sayfası yardımcı olur.
Uyumsuzluğun karşılığı
Kayıt yaptırmamak, eksik dosya sunmak veya GBF yükümlülüğünü yerine getirmemek idari para cezası ve piyasadan çekme sonucu doğurur. Güncel yaptırım çerçevesi için KKDİK idari para cezaları sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık sorulanlar
KKDİK’in açılımı nedir?
Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması.
Yönetmelik kimi bağlar?
Türkiye’de kimyasal madde imal eden, ithal eden, piyasaya arz eden ve alt kullanıcı sıfatıyla kullanan firmaları — rolüne göre farklı yükümlülüklerle.
Yurt dışı üretici doğrudan kayıt yaptırabilir mi?
Hayır. Kayıt Türkiye’de yerleşik tüzel kişi tarafından yapılır: ithalatçı ya da atanmış tek temsilci.
Karışım ithal ediyorum, yönetmelik beni kapsar mı?
Yükümlülük karışıma değil, içindeki maddelere doğar. Her bileşen için tonaj ve kapsam ayrı değerlendirilir.
Portföyünüzün hangi yükümlülüklere girdiğini birlikte çıkarabiliriz — bize ulaşın.
Yönetmeliğin resmî tam metni: KKDİK Yönetmeliği — Resmî Gazete.
KKDİK Yönetmeliği Kapsamında Firma Sorumluluğu
KKDİK Yönetmeliği yükümlülüğü tüzel kişiliğe bağlar; grup şirketlerinde her firma kendi tonajından ayrı ayrı sorumludur. Aynı maddeyi farklı iştirakler üzerinden ithal eden gruplarda miktarlar birleştirilmez, bu da bazı iştiraklerin eşiğin altında kalmasına yol açar. KKDİK Yönetmeliği açısından belirleyici olan grup cirosu değil, her tüzel kişiliğin kendi takvim yılı içindeki miktarıdır.